Jakie zmiany zajdą w urlopie rodzicielskim w 2023?

Urlop rodzicielski w 2023 roku czekają zmiany. Zainicjowane zostały przez Unię Europejską i dotyczą zachowania równowagi pomiędzy wychowywaniem dzieci a pracą zawodową. Czego dotyczyć będą te zmiany w urlopie rodzicielskim?

• Jak Unia Europejska zmienia urlop rodzicielski?
• Jakie zmiany zajdą w urlopie rodzicielskim w 2023?
• Czy urlop rodzicielski jest płatny?

Jak Unia Europejska zmienia urlop rodzicielski?

Zmiany, które zajdą w urlopie rodzicielskim w 2023 roku, dotyczyć będą:

• work-life balance — czyli zachowania zdrowej równowagi pomiędzy pracą a życiem osobistym i wychowywaniem dzieci,
• wyrównania szans na rynku pracy wśród kobiet i mężczyzn,
• rekomendowania partnerskiego podejścia do wychowywania dzieci.

Unijna dyrektywa dotycząca zmian w urlopie rodzicielskim została przyjęta jeszcze w 2019 roku, jednak kraje członkowskie miały czas na jej podpisanie do sierpnia 2022 i odpowiednie dostosowanie krajowych przepisów do tych zmian. Wdrożenie dyrektywy wiązało się z koniecznością przemodelowania dotychczasowych zasad przysługiwania urlopów w kontekście opieki nad dzieckiem oraz zapewnienia ojcom realnego prawa do udziału w opiece nad potomstwem.

W Polsce data ta została przesunięta na 1 stycznia 2023 roku i też od tego momentu nastąpią zmiany w urlopie rodzicielskim. Polski ustawodawca miał dodatkowy czas na dostosowanie przepisów Kodeksu pracy oraz regulacji dotyczących świadczeń dla pracujących matek, co pozwoliło na bardziej kompleksowe przygotowanie się do nowych wymogów.

Jakie zmiany zajdą w urlopie rodzicielskim w 2023?

Główną zmianą, jaka zajdzie w urlopie rodzicielskim od 2023 roku, będzie wydłużenie samego urlopu do 41 tygodni, obecnie wynosi on 32, przy założeniu, że dotyczy urodzenia jednego dziecka. Tak jak do tej pory, urlop rodzicielski to prawo obojga rodziców, jednak nie będzie możliwości, aby ojciec przeniósł na matkę dziecka swoją część. Jeśli 2 miesiące urlopu rodzicielskiego nie zostaną wykorzystane przez ojca, to przepadną — to rozwiązanie ma na celu zachęcenie mężczyzn do aktywnego uczestnictwa w opiece nad dzieckiem już od pierwszych miesięcy jego życia.

Rodzice będą mieli prawo podziału tego urlopu na 5 części, z których ostatnia musi zostać wykorzystana do końca roku kalendarzowego, w którym pociecha skończy sześć lat. Elastyczny podział umożliwia dostosowanie czasu wolnego do indywidualnych potrzeb rodziny, momentów rozwojowych dziecka oraz sytuacji zawodowej rodziców. Możliwość rozłożenia urlopu na kilka okresów pozwala na łatwiejsze planowanie powrotu do pracy i stopniowe przystosowanie się dziecka do nowych warunków, takich jak żłobek czy przedszkole.

Ponadto rodzice dzieci chorych ciężko i nieuleczalnie otrzymają do wykorzystania 65 dni urlopu rodzicielskiego. To rozwiązanie stanowi odpowiedź na realne potrzeby rodziców opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej i intensywnej opieki medycznej oraz rehabilitacyjnej.

Pracodawca, którego podwładny korzysta z urlopu rodzicielskiego, nie będzie mógł w tym czasie podejmować żadnych działań mających na celu zwolnienie danego pracownika. Ochrona trwałości stosunku pracy dotyczy zarówno okresu korzystania z urlopu, jak i momentu bezpośrednio po powrocie z urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Przepisy nakładają na pracodawców obowiązek umożliwienia pracownikowi powrotu na dotychczasowe stanowisko lub stanowisko równorzędne pod względem warunków pracy i wynagrodzenia.

Czy urlop rodzicielski jest płatny?

Należny urlop rodzicielski jest płatny. Wypłacany może być przez pracodawcę, jeśli zatrudnia on powyżej 20 osób, lub ZUS, gdy tych pracowników jest mniej. Odmienne zasady finansowania nie wpływają na wysokość zasiłku ani uprawnienia pracownika — różnią się jedynie podmioty wypłacające świadczenie oraz tryb administracyjny wnioskowania o nie.

Jeśli matka złoży wniosek do 21 dnia po porodzie, wówczas miesięczny zasiłek za czas urlopu rodzicielskiego oraz macierzyńskiego wynosił będzie 81,5% wyliczonej podstawy zasiłku. W przypadku późniejszego złożenia wniosku zasiłek może wynosić 70% podstawy, co stanowi finansową zachętę do szybszego podjęcia decyzji o wykorzystaniu przysługujących świadczeń. Podstawa zasiłku obliczana jest na podstawie średniego wynagrodzenia z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy z powodu urlopu.

W tym miejscu warto też zaznaczyć, że pojęcia urlop macierzyński a rodzicielski nie są tożsame i dotyczą innego okresu po urodzeniu dziecka. Urlop macierzyński przysługuje bezpośrednio po porodzie i trwa maksymalnie 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka, natomiast urlop rodzicielski stanowi uzupełnienie tego okresu i może być wykorzystany bardziej elastycznie przez oboje rodziców.

Zmiany wprowadzone przez Unię Europejską mają na celu zrównanie praw i obowiązków pracowniczych kobiet i mężczyzn oraz wprowadzenie balansu między życiem rodzinnym a pracą. Nowe regulacje mogą pomóc kobietom szybciej wrócić na rynek pracy, a mężczyznom pokazać, że są w stanie opiekować się własnymi dziećmi tak dobrze jak mamy. Partnerski model opieki rodzicielskiej przyczynia się także do większego zaangażowania ojców w codzienne życie rodzinne, co pozytywnie wpływa na relacje w rodzinie oraz rozwój emocjonalny dziecka.