Urlop macierzyński a rodzicielski – różnice

Choć terminy urlop macierzyński i urlop rodzicielski często stosowane są zamiennie, według przepisów nie oznaczają tego samego. Dlatego dowiedz się, czym każdy z nich się charakteryzuje, żeby wiedzieć, kiedy móc złożyć wniosek po nie.

• Komu przysługuje urlop macierzyński
• Urlop rodzicielski — zasady
• Urlop tacierzyński

Komu przysługuje urlop macierzyński

Jest to urlop przysługujący matkom zaraz po urodzeniu dziecka. Co istotne, na ich specjalny wniosek może się rozpocząć już na sześć tygodni przed porodem. Stanowi on pierwszą fazę nieobecności związaną z rodzicielstwem — jest ściśle powiązany z okresem porodu oraz pierwszych tygodni życia dziecka.

Kiedy będzie przysługiwać? Jeśli kobieta posiada ubezpieczenie chorobowe oraz jest zatrudniona na umowę o pracę. W przypadku pracownic zatrudnionych na podstawie umowy-zlecenie według przepisów urlop macierzyński im nie przysługuje. Brak tej formy zatrudnienia wyklucza z systemu świadczeń macierzyńskich, choć osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą uzyskać zasiłek macierzyński po spełnieniu określonych warunków ubezpieczeniowych.

Wymiar urlopu w zależności od liczby dzieci

Długość urlopu zależy od tego, ile dzieci urodzi matka. W przypadku jednego wymiar wynosi do 20 tygodni. Jeśli przy jednym porodzie urodzą się bliźniaki, okres zwiększa się do 31 tygodni, a w przypadku trojaczków — do 33 tygodni. Kobiety, które urodziły czworo dzieci, mogą liczyć na 35-tygodniowy urlop, a jeśli pięć lub więcej — 37 tygodni. Te różnice w długości wynikają z większych potrzeb opiekuńczych przy porodach mnogich.

Możliwość przekazania urlopu ojcu

Ważne jest to, że pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego musi wykorzystać matka dziecka. Po tym czasie może on „przejść” na ojca, aczkolwiek pod warunkiem, że jest on zatrudniony na umowę o pracę i, tak jak matka, jest objęty ubezpieczeniem chorobowym. Ta opcja pozwala na większą elastyczność w organizacji opieki nad noworodkiem, szczególnie gdy matka planuje wcześniejszy powrót do aktywności zawodowej.

Urlop macierzyński nie uwzględnia dni ustawowo wolnych od pracy, co oznacza, że nie można „wybrać” sobie za nie dodatkowych dni. Jeśli dzień wolny od pracy przypada w trakcie urlopu, nie wydłuża to jego całkowitego wymiaru.

Sposób składania wniosku i wysokość zasiłku

Aby dostać ten urlop, nie trzeba składać wniosku. Wystarczy dostarczyć skrócony odpis aktu urodzenia do pracodawcy lub do ZUS-u. Jest to znaczące uproszczenie w porównaniu do innych form nieobecności — brak konieczności pisemnego wnioskowania ułatwia kobietom skupienie się na opiece nad dzieckiem bezpośrednio po porodzie.

W jakiej wysokości wypłacany jest zasiłek? Jeśli matka zdecyduje się na wykorzystanie całego urlopu macierzyńskiego i pierwszych 6 tygodni urlopu rodzicielskiego, będzie otrzymywać 100% podstawy wynagrodzenia. 80% podstawy wynagrodzenia wypłacane jest wtedy, gdy kobieta wykorzysta od razu cały urlop macierzyński i rodzicielski bez przerwy między nimi. Ta druga opcja oznacza wydłużenie czasu pobierania świadczenia, ale przy niższej kwocie miesięcznej.

Urlop rodzicielski — zasady

Urlop rodzicielski jest przyznawany oprócz urlopu macierzyńskiego, stanowią o nim odrębne przepisy. Pierwsza różnica polega na tym, że przysługuje on tylko wtedy, gdy rodzic złoży odpowiedni wniosek. Bez tego dokumentu pracodawca nie może rozpocząć wypłaty świadczenia rodzicielskiego, co odróżnia tę formę od urlopu macierzyńskiego.

Można z niego skorzystać po zakończeniu urlopu macierzyńskiego przez 32 tygodnie, jeśli urodziło się jedno dziecko lub 34 tygodnie w przypadku urodzenia dwójki lub więcej dzieci. Ten wymiar stanowi dodatkowy czas na opiekę nad dzieckiem, niezależnie od podstawowego okresu macierzyńskiego.

Podział urlopu między rodziców

Może być on wykorzystany przez oboje rodziców, aczkolwiek całość nie może przekraczać podanego wyżej wymiaru czasu. Rodzice mogą dowolnie podzielić się tygodniami, co daje elastyczność w organizacji opieki nad dzieckiem i ułatwia godzenie obowiązków zawodowych z rodzicielstwem. Każdy z rodziców może wykorzystać dowolną część urlopu, byleby łączny wymiar nie został przekroczony.

Elastyczność w wykorzystaniu

Dużym udogodnieniem jest fakt, że urlop rodzicielski można wziąć w całości lub w częściach. Jeśli zdecydujesz się na tę drugą opcję, należy go „wybrać” maksymalnie w czterech częściach, nie później niż do ukończenia 6. roku życia przez dziecko. Ta zasada pozwala rodzicom wrócić do pracy, a następnie ponownie przejść na urlop w zależności od bieżących potrzeb opiekuńczych lub sytuacji zawodowej.

Wysokość zasiłku podczas urlopu rodzicielskiego wynosi tyle, co w przypadku omawianym wcześniej. Czyli, jeśli rodzice wykorzystają od razu urlop macierzyński i rodzicielski, wypłacone zostanie 80% podstawy wynagrodzenia. A gdy zdecydują się na jego rozdzielenie, to urlop macierzyński i pierwsze sześć tygodni urlopu rodzicielskiego będą płatne w wysokości 100% podstawy wymiaru. Podczas pozostałych tygodni urlopu rodzic otrzyma 60% podstawy wymiaru — to rozwiązanie pozwala na dłuższy pobyt z dzieckiem w domu, choć przy obniżonym świadczeniu.

Urlop rodzicielski można też przerwać lub z niego zrezygnować. W razie zmiany planów rodzic może zakończyć nieobecność i wrócić do pracy przed wyczerpaniem pełnego wymiaru — wystarczy odpowiednie poinformowanie pracodawcy.

Urlop tacierzyński

Warto wiedzieć, że wyróżnia się jeszcze urlop tacierzyński, czyli macierzyński dla ojca. Może być wzięty tylko wtedy, gdy matka nie przebywa na urlopie macierzyńskim, a więc według wcześniej przytoczonych zasad nie może trwać dłużej niż 6 tygodni. Jest to szczególna forma nieobecności, która umożliwia ojcu sprawowanie opieki nad dzieckiem bezpośrednio po porodzie, jeśli matka z różnych przyczyn nie korzysta z przysługującego jej urlopu.

Urlop ojcowski jako dodatkowa forma wsparcia

Oprócz tego można wykorzystać urlop ojcowski, trwający 14 dni. Można skorzystać z tej opcji w czasie, gdy matka przebywa na urlopie macierzyńskim. To rozwiązanie ma na celu wsparcie matki w pierwszych tygodniach po porodzie oraz wzmocnienie więzi ojca z noworodkiem — ojciec może przebywać na tym urlopie równolegle z matką, co ułatwia organizację codziennych obowiązków i pomaga w adaptacji całej rodziny do nowej sytuacji.